DOL Starter મેઇન્સ પર ચાલે છે પણ જનરેટર પર ટ્રિપ થાય છે
Mohit VekariaShare

DOL starter જનરેટર પર ટ્રિપ થાય અને મેઇન્સ પર ચાલે તો પહેલાં જાણો કે મોટર કયા ઉપકરણે અટકાવી અને એ ક્યારે બન્યું. Start વખતે જનરેટરનું વોલ્ટેજ ઘટી શકે છે. ફેઝની ખામી, પુરવઠો બદલાતાં પડેલો વિરામ અને એકસાથે શરૂ થયેલા લોડ પણ બહારથી એવા જ લાગે છે. દરેકની તપાસ જુદી છે. સાધન મંજૂર સ્થિતિમાં રાખો અને વીજ માપ તથા પરીક્ષણ જવાબદાર ટેકનિશિયન પાસે કરાવો.
મોટર કયા ઉપકરણે બંધ કરી?
સામાન્ય ઓપરેટિંગ જગ્યાએ દેખાતા alarmથી શરૂઆત કરો. જનરેટર બંધ થવું, starterનો overload trip અને motor protection relayનો alarm અલગ ઘટના છે. ચોક્કસ સંદેશ કે કોડ અને તે કયા સાધને બતાવ્યો તે લખો. કેટલીક સિસ્ટમમાં contactor છૂટી જાય પણ કોઈ protective device ટ્રિપ થતું નથી. Control supply ઘટે અથવા ચલાવવાની મંજૂરી આપતો input બદલાય તો આવું થઈ શકે છે. બધું overload લખવાથી તપાસ ખોટી જગ્યાએ શરૂ થાય છે.
| શું દેખાયું | કયો રેકોર્ડ સરખાવવો |
|---|---|
| પંપ start થાય ત્યારે જનરેટર alarm આપે કે અલગ થાય | Generator log, પહેલાંથી જોડાયેલા લોડ અને નવા લોડ start થયાનો સમય. |
| Starter trip બતાવે અને જનરેટર ચાલુ રહે | Starter મોડેલ, trip code અને કરંટ કે ફેઝનો ઉપલબ્ધ સંકેત. |
| નવી start request પહેલાં changeover સમયે મોટર અટકે | Changeoverનો સમય, પુરવઠાનો સંકેત અને વીજળી પાછી આવે ત્યારે અપેક્ષિત વર્તન. |
| મોટર થોડી વાર ચાલીને અટકે | ચાલવાનો સમય, બીજા લોડનો ફેરફાર, પંપની સ્થિતિ અને trip સંકેત. |
જનરેટર અને starter જુદી ઘટના દર્શાવે તો બંને નોંધ સાચવો. બંનેની ઘડિયાળ અલગ હોઈ શકે છે. તમે જોયેલો સમય પણ લખો અને ટેકનિશિયન બંને log ગોઠવે તે કહો. કયો alarm પહેલો આવ્યો તેનો નિર્ણય સમય ખરેખર સરખાવી શકાય ત્યારે જ ઉપયોગી છે.
જનરેટર પર DOL motor start થાય ત્યારે શું બદલાય?
Direct-on-line starterનો contactor બંધ થતાં મોટર પુરવઠા સાથે જોડાય છે. Induction motor ચાલુ થઈ રહી હોય ત્યારે સામાન્ય ચાલ કરતાં વધારે કરંટ માગી શકે છે. જનરેટર અને જોડાયેલી વીજ વ્યવસ્થા તે માંગને પ્રતિસાદ આપે છે. વોલ્ટેજ કેટલું ઘટે અને કેટલા સમયમાં પાછું આવે તે જનરેટર, ચાલુ લોડ અને મોટર કેટલી ઝડપથી ગતિ પકડે તેના પર આધાર રાખે છે. Cummins generator application manual start અને voltage dipની કડી સમજાવે છે.
જનરેટરની ક્ષમતા અંગે વાતમાં ચાલતો લોડ અને startની ઘટના બંને જણાવો. ચાલવાની રેટિંગ પૂરતી દેખાય છતાં ચોક્કસ મોટર start થાય ત્યારે ઘટાડો સાઇટ માટે સ્વીકાર્ય ન પણ હોય. સપ્લાયરને motor nameplate, શરૂ કરવાની રીત અને ચાલુ લોડ આપો. મોટર કેટલા સમયમાં સામાન્ય ઝડપે આવે છે અને કયા બીજા સાધનો એ જ પુરવઠા પર છે તે પણ જણાવો. VUKAR three-phase DOL selection guide આખી મોટર અને કન્ટ્રોલ વ્યવસ્થામાં starterનું સ્થાન સમજાવે છે.
ક્યારેક મોટર પ્રોટેક્શન નોંધ બનાવે એ પહેલાં control circuitમાં voltage dip દેખાય. Control supply પૂરતી ઘટે તો contactor છૂટી શકે. મૂકેલા relayની ક્ષમતા પ્રમાણે ફેઝ કે વોલ્ટેજનું alarm આવી શકે. “જનરેટરની તકલીફ” લખવા કરતાં ચોક્કસ સમય અને દેખાયેલો સંકેત આપો.
Changeover, start કે ચાલુ ચાલમાં તકલીફ આવી?
Changeoverમાં transfer સાધન લોડને એક પુરવઠાથી બીજા પર ખસેડે છે. એ સમયે મોટર બંધ થાય તે ક્યારેક સામાન્ય નિયંત્રણ ક્રમનો ભાગ હોય છે. પછી નવી start request મળે તે જુદી ઘટના છે. VUKAR automatic pump restart guide પુરવઠો પાછો આવવો અને પાણીની માંગ અલગથી સમજવાની રીત બતાવે છે.
એક ટાંકી પંપના ઉદાહરણમાં 09:00એ મેઇન્સ બંધ થયું અને 09:01એ જનરેટર ઉપલબ્ધ થયું. પછી પંપ અને બીજી મોટરને લગભગ એકસાથે start request મળી. જનરેટરે alarm નોંધ્યું. બીજી નોંધમાં, બાકીનાં સાધનો સ્થિર ચાલતાં હતાં ત્યારે પંપ એકલો શરૂ થયો અને જનરેટર ચાલુ રહ્યો. આ પરથી સપ્લાયર સાથે લોડ કયા ક્રમમાં જોડાય છે તેની ચર્ચા થઈ શકે છે. માત્ર આ નોંધથી કઈ setting બદલવી કે નવું જનરેટર કેટલું મોટું લેવું તે નક્કી થઈ જતું નથી.
પંપ શરૂ થઈને ત્રણ મિનિટે અટકે તો સમય સાથે વચ્ચે બીજું શું બદલાયું તે લખો. પાણીનું લેવલ નિયંત્રણ બિંદુ સુધી આવ્યું હોઈ શકે છે. બીજો લોડ ચાલુ થયો હોય અથવા મોટર આખા સમય વધારે કરંટ ખેંચતી હોય. Start અને ત્યાર પછીનો Stop એક જ ખામી છે એવું માની લેતાં પહેલાં ટીમને આખો ક્રમ જોવા દો.

Trip code વાંચતાં પહેલાં મોડેલ લખો
દરેક starter અલગ સ્ટેટસ આપી શકે છે. VUKAR catalogueમાં TPM-Aને auto switch અને cyclic timer સાથેનું ત્રણ-ફેઝ digital DOL starter બતાવ્યું છે. એ મોડેલ હોય તો ટેકનિશિયન જોઈ શકે કે કયો automatic mode હતો અને નોંધાયેલી ઘટના protection trip હતી કે સમયબદ્ધ pause. ચોક્કસ મોડેલનો દસ્તાવેજ મેળવો અને એ જ સમયગાળાના જનરેટર રેકોર્ડ સાથે સરખાવો.
Transfer સાધન પર કામ થયા પછી દિશા બદલાય તે ખાસ નોંધો. જનરેટર કે transfer systemની મરામત પછી સાધન ઊલટી દિશામાં ફરે તો સાઇટ પ્રક્રિયા પ્રમાણે તેને બહાર રાખો અને જવાબદાર electricianને જણાવો. તે મંજૂર જોડાણો અને કયો ફેરફાર થયો તે તપાસશે. દિશાનો અવલોકન લખો. કારણની ધારણા અલગ રાખો.

સપ્લાયર અને electricianને કઈ વિગતો આપવી?
- જનરેટરની બનાવટ, મોડેલ, rated kVA અને transfer સાધનની વિગતો.
- Motor nameplateનો ફોટો, starter મોડેલ અને મોટર કયું સાધન ચલાવે છે.
- ઘટનાનો સમય, સક્રિય પુરવઠો અને દરેક સાધનનો ચોક્કસ alarm.
- પહેલાંથી ચાલુ મોટા લોડ અને તે જ સમયે શરૂ થયેલા લોડ.
- મોટર transfer વખતે અટકી, ઝડપ પકડી શકી નહીં કે ચાલ્યા પછી ટ્રિપ થઈ.
- જનરેટર, transfer સાધન, controls કે કેબલ પર તાજેતરનું કામ.
મંજૂર પરીક્ષણમાં બંને બાજુની નોંધ એક જ ઘટનામાં લેવડાવો. અલગ દિવસના બે startમાં પાણીનું લેવલ, લોડ કે પુરવઠો બદલાઈ શકે છે. ઘણા લોડ સાથે ચાલે તો તેમની જોડણીની નોંધ આપો.

સરખાવી શકાય એવા બે start શોધો
બંને પુરવઠા પર પંપ ચાલુ થાય ત્યારે પાણીનું લેવલ, દબાણ અને valveની સ્થિતિ મળતી આવતી હતી કે નહીં તે લખાવો. એ જ મોટર હોય છતાં ચાલતો લોડ બદલાય તો ઝડપ પકડવાનો સમય બદલાઈ શકે. જનરેટર પહેલાંથી ગરમ હતો કે નહીં અને બીજા લોડ સ્થિર હતા કે નહીં તે ઉમેરો.
બીજા ઉદાહરણમાં બીજા લોડ સ્થિર હોય છતાં જનરેટર પર starter ફેઝનું alarm બતાવે છે. એ પંપ સામાન્ય ઝડપે પહોંચે એ પહેલાં દેખાય છે. સપ્લાયરને સમય આપો અને ટેકનિશિયનને relayનો પૂરો સંકેત આપો. માત્ર આ ઘટના પરથી નવું જનરેટર નક્કી કરવું ઉતાવળ છે. Feeder, transfer ગોઠવણી અને control supply ડ્રોઇંગ સામે જોવાની બાકી છે. અગાઉ બંને પુરવઠા પર સફળ ચાલ હતી તો છેલ્લો તારીખવાળો સફળ start શોધો અને પછી થયેલું કામ તેની સાથે સરખાવો.
એક જ શબ્દ હોય તો પણ alarmનું સ્ત્રોત અલગ લખો
કેટલીક નોંધમાં માત્ર “power failure” દેખાશે. જનરેટર કન્ટ્રોલર એ શબ્દ પોતાના output માટે વાપરે હોઈ શકે છે. Starter કે controller એ જ શબ્દ તેની control supply માટે વાપરી શકે છે. કોણે સંદેશ આપ્યો, ક્યારે દેખાયો અને બીજા સાધન પર એ સમયે શું હતું તે સાથે લખો. ફોટો લેવાની સાઇટ પરવાનગી હોય તો સામાન્ય ઓપરેટિંગ જગ્યાએથી displayનો ફોટો મદદ કરી શકે છે. ફોટામાં સમય ન દેખાતો હોય તો તમારી નોંધ સાથે તેની કડી રાખો.
જો જનરેટર ચાલુ રહે પણ panel supplyનું નિશાન અદૃશ્ય થાય તો આ જ અવલોકન લખો. તેના પરથી તરત મોટરના overload અથવા જનરેટરની capacity અંગે નિર્ણય ન લો. Transfer ઉપકરણની સ્થિતિ, panelનું supply indication અને કમાન્ડ લોગ સાથે જોવાથી કઈ માહિતી હજુ ખૂટે છે તે સ્પષ્ટ થાય છે. ટેકનિશિયન ત્યાર પછી યોગ્ય સુરક્ષિત માપ ગોઠવી શકે છે.

લોડ ઉમેરાયો તે સમય પાછો શોધો
પંપ અગાઉ આ જનરેટર પર ચાલતો હતો અને હવે તકલીફ કરે છે તો છેલ્લાં થોડાં કામની તારીખ જુઓ. કોઈ નવું સાધન તે જ supplyમાં જોડાયું હોય, transfer control બદલાયું હોય અથવા પાણીની કામગીરીનું સમયપત્રક બદલાયું હોય શકે છે. ત્રણેય ફેરફારથી startupની સ્થિતિ જુદી બની શકે છે. સમસ્યા પ્રથમ ક્યારે આવી અને તે પહેલાં થયેલા કામને એક જ સમયરેખામાં મૂકો. સપ્લાયર સાથે વાતમાં આ ક્રમ વહેલો જણાવો.
ધારો કે પહેલાં બે પંપ જુદા સમયે ચાલતા અને હવે બંનેને એક જ સ્તર સંકેતથી start મળે છે. જનરેટરના કાગળ પર પંપોની ચાલતી રેટિંગ એ જ દેખાય છતાં start વખતે જોડાતો લોડ બદલાયો છે. આ ઉદાહરણમાં approved control sequence સમજવું એટલું જ મહત્વનું છે જેટલું generator event log જોવું. કોઈ ફેરફારની પસંદગી પહેલાં મશીન અને સાઇટ માટે જવાબદાર વ્યક્તિ તેની અસર વિચારે.
સર્વિસ પૂરી થયા પછી દસ્તાવેજમાં એ પણ લખાવો કે કઈ સ્થિતિમાં પરિણામ મળ્યું. એકલો પંપ સફળ રહ્યો હોય તો તેનું પરિણામ સાથે ચાલતી બીજી મોટી મોટર માટે પુરાવો નથી. કયા લોડ સાથે test થયો તે સ્પષ્ટ રહે તો પછી પંપ ફરી ટ્રિપ થાય ત્યારે સરખામણી ઉપયોગી રહેશે.
નોંધ જે કારણ બતાવે તેને આધારે સુધારો
જો સંયુક્ત start load જનરેટર માટે વધારે હોય તો સપ્લાયર મંજૂર load sequence કે જુદી starting ગોઠવણીનું મૂલ્યાંકન કરી શકે છે. Feeder, control supply અથવા protection તરફ રેકોર્ડ દોરે તો electrician એ તપાસ કરે. Float કે timerથી Stop થયો હોય તો પ્રક્રિયાની સ્થિતિ તપાસો. કારણ સમજાયા પછી જ સાધનના દસ્તાવેજ અને સાઇટની જરૂર મુજબ protection setting વિચારવી.
સાધન પાછું સોંપતાં પહેલાં કયો પુરવઠો પસંદ હતો, કયા લોડ હતા, મોટર કેવી રીતે ચાલુ થઈ અને કયું ઉપકરણ સામાન્ય રહ્યું તે તારીખ સાથે લખાવો. પરિણામ મૂળ fault log સાથે રાખો જેથી આગલી ઘટના વખતે સફળ સ્થિતિ સાથે સરખામણી કરી શકાય.
પરીક્ષણ કરનાર વ્યક્તિ અને લાગુ transfer mode પણ અંતિમ નોંધમાં સ્પષ્ટ રીતે લખાવો.