લાંબા પંપ કેબલ પર DOL Starter: Startupનો Voltage Drop સમજો
Mohit VekariaShare

લાંબા પંપ કેબલ પર DOL starterનો voltage drop સમજવા એક જ start દરમિયાન પુરવઠા પાસે અને મોટર તરફ મળેલા માપ સરખાવો. પંપ બંધ હોય ત્યારે સામાન્ય વોલ્ટેજ મળે એ start વખતે શું થશે તેની પૂરતી માહિતી આપતું નથી. લાંબા કેબલ સુધી કરંટ પહોંચે એ પહેલાં નબળો પુરવઠો ઘટી શકે છે. આગળ કેબલ અથવા ખરાબ જોડાણથી વધારાનો ઘટાડો થઈ શકે છે. માપ લેવા માટે યોગ્ય ટેકનિશિયનને કહો.
બંધ મોટર પર સામાન્ય reading છતાં start ધીમો કેમ હોય?
Direct-on-line starterમાં contactor બંધ થાય ત્યારે મોટર સીધી પુરવઠા સાથે જોડાય છે. Induction motor ઝડપ પકડતી વખતે સામાન્ય ચાલ કરતાં વધારે કરંટ લઈ શકે છે. કેબલ અને જોડાણોની impedance હોય છે. Start વખતે ઊંચા કરંટને કારણે એ જ માર્ગ પર ચાલુ મોટરના કરંટ કરતાં વધારે voltage drop થઈ શકે છે.
મોટર સામાન્ય ઝડપ કેટલા સમયમાં પકડે છે તે પણ મહત્વનું છે. ઓછા વોલ્ટેજ પર શરૂઆતનું torque ઘટે છે. પંપ અને તેના યાંત્રિક લોડ પ્રમાણે મોટરને સામાન્ય ઝડપ સુધી પહોંચતાં વધારે સમય લાગી શકે છે. લાંબો start પુરવઠા પર ભારે માંગ ચાલુ રાખે છે અને starter કે protectionનો પ્રતિસાદ બદલી શકે છે. Schneider Electricની conductor sizing guide સામાન્ય ચાલ અને મોટરના start વખતે થતા ઘટાડાને અલગ સમજાવે છે.
બીજાં કારણોથી પણ એ જ લક્ષણ આવી શકે છે. પંપ ખરાબ હોય અથવા લોડ વધારે હોય તો પૂરતા પુરવઠા પર પણ મોટર ધીમે ગતિ પકડે છે. ફેઝ કે નબળા terminalની ખામી સિસ્ટમના એક ભાગને અસર કરે છે. નવો કેબલ લેતાં પહેલાં trip log, ગતિ પકડવાનો સમય અને સાથે લીધેલા માપથી તફાવત સમજો.
કેબલનું કદ પૂછતાં પહેલાં અસલ માર્ગ દોરો
પેનલને પુરવઠો આપે તે બિંદુથી શરૂઆત કરો. પુરવઠા કેબલથી starter અને starterથી મોટર સુધીનો માર્ગ દોરો. Junction box અને કેબલના કદમાં ફેરફાર થાય તે સ્થાન દર્શાવો. બોરવેલમાં જમીન પરનો ભાગ અને બોરની અંદર નીચે જતો ભાગ બંને હોઈ શકે છે. મળતી હોય તો અસલ લંબાઈ અને કેબલનો રેકોર્ડ લો. બે ઇમારતો વચ્ચેનું સીધું અંતર વાસ્તવિક માર્ગ કરતાં ઓછું હોઈ શકે છે.
ગણતરીમાં લંબાઈ કેવી રીતે લેવામાં આવી છે તે installerને પૂછો. કેટલીક single-phase રીતોમાં કરંટના માર્ગના બંને conductors ગણાય છે. Three-phase રીત જુદી છે. Cable impedance અને કરંટ એક જ પદ્ધતિને અનુરૂપ હોવા જોઈએ. VUKAR cable voltage drop calculator યોગ્ય inputs હોય ત્યારે યોજના માટે મદદ કરે છે. Startની તકલીફ માટે એ સમયનો કરંટ અને મોટર ગતિ પકડે એ સ્થિતિ પણ જોઈએ.
| માપમાં દેખાતો ફેરફાર | કઈ બાજુ તપાસવી |
|---|---|
| પુરવઠો અને મોટર બંને તરફ વોલ્ટેજ સાથે ઘટે | Upstream પુરવઠો, જનરેટરની ક્ષમતા કે સાથે શરૂ થયેલા લોડ. |
| મોટર તરફનો ઘટાડો પુરવઠાની સરખામણીએ વધારે છે | બંને બિંદુ વચ્ચે feeder, starter અને motor cable. |
| એક phase-to-phase reading જુદી રીતે બદલાય | ડ્રોઇંગ મુજબ જોડાણ, contact અને supply balance. |
| વોલ્ટેજ મર્યાદામાં છે પણ ગતિ ધીમે વધે છે | પંપનો લોડ, મોટરની સ્થિતિ અને starting method. |

બે સાથે લીધેલાં માપથી ભલામણ બદલાઈ શકે છે
ઉદાહરણ તરીકે અધિકૃત ટેકનિશિયન પંપ બંધ હોય ત્યારે feeder પર 414 V નોંધે છે. એ જ start દરમિયાન feeder પર 399 V અને મોટર તરફ મંજૂર માપ બિંદુએ 369 V મળે છે. આ ઉદાહરણમાં feeder તેની idle readingથી 15 V ઘટ્યો અને start વખતે બંને બિંદુઓ વચ્ચે 30 Vનો તફાવત હતો. પરિણામે upstream પુરવઠો અને આગળના માર્ગની ખોટ બંને તપાસવા જેવાં છે.
હવે ધારો કે start વખતે feeder અને મોટર તરફ બંને માપ 370 V આસપાસ છે. મોટરને એટલું જ ઓછું વોલ્ટેજ મળ્યું હશે, પરંતુ આ વખતે મોટાભાગની ખોટ motor cable પર થઈ હોવાનું માપ બતાવતા નથી. મોટો કેબલ લગાડવાથી ફેરફાર ઓછો થઈ શકે. આ આંકડા સ્થાન અને સમય સમજાવવા માટે છે. વાસ્તવિક મર્યાદા લગાવેલા સાધન અને સાઇટ પરથી નક્કી થાય છે.
એક જ સમયે અને એ જ phase pairsનું માપ સરખાવો. મંગળવારે પેનલ પરનું ઓછું વોલ્ટેજ અને બુધવારે પંપ બાજુનું માપ સરળતાથી સરખાવી શકાતું નથી. પંપની સ્થિતિ કે પુરવઠા પરનો બીજો લોડ બદલાયો હોઈ શકે છે. ટેકનિશિયન યોગ્ય માપ પદ્ધતિ અને પ્રતિનિધિ બિંદુ નક્કી કરે. પાણીમાં આવેલી મોટરના terminals ઉપલબ્ધ ન હોય તો ખરેખર ક્યાં માપ્યું અને કયો ભાગ માપમાં આવ્યો નથી તે નોંધો.

સરેરાશ વોલ્ટેજ નબળું જોડાણ છુપાવી શકે
ત્રણ-ફેઝ મોટર માટે દરેક phase-to-phase reading અલગ સાચવો. સરેરાશ સામાન્ય દેખાય છતાં એક reading બીજા કરતાં વધારે બદલાઈ શકે છે. અસંતુલન, જોડાણનું સ્થાન અને સંબંધિત કરંટ પરથી electrician નક્કી કરે છે કે ક્યાં તપાસવું. VUKAR three-phase voltage unbalance calculator આવા માપ કેવી રીતે સરખાવાય તે સમજાવે છે. Start વખતે મેળવેલી માહિતી મોટર અને starterની મર્યાદા સાથે જોવી.
ઢીલું કે નુકસાન પામેલું જોડાણ ગરમ થયા પછી જુદું વર્તે છે. સવારનો પહેલો start અને ગરમ મોટરનો restart જુદી માહિતી આપી શકે છે. પંપ ચાલ્યા પછી, કેબલની મરામત પછી કે બીજી મોટી મોટર ચાલુ થાય ત્યારે જ તકલીફ આવે તો ટીમને જણાવો.
VUKAR panelની કઈ માહિતી કામ આવે?
VUKAR three-phase DOL panel comparisonમાં TPM અને તેની સંબંધિત શ્રેણી છે. અસલ મોડેલ અને variant લખો. Catalogueમાં TPM-Aને auto switch, motor protection અને cyclic timer સાથેનું ત્રણ-ફેઝ digital DOL panel બતાવ્યું છે. Display પર દેખાતો Stop કે automatic cycleનો pause પુરવઠાના રેકોર્ડ સાથે સરખાવવા માટે સમય આપે છે.
Starter બદલતાં પહેલાં motor rated voltage, phase, rated current અને pump model લખો. Pump starter selection guide પસંદગીમાં લાગતી માહિતી બતાવે છે. માત્ર HPથી start વખતે પુરવઠા પર કેટલી માંગ પડશે તે સમજાતું નથી.

Electrician માટે કામની નોંધ બનાવો
- કેબલનો માર્ગ, conductorનું material, section અને દરેક ભાગની લંબાઈ.
- Motor nameplate, પંપનું કામ, પુરવઠાનો પ્રકાર અને protection મોડેલ.
- પહેલું લક્ષણ, ઝડપ પકડવાનો સમય અને દેખાયેલો trip કે status.
- પહેલાંથી ચાલુ લોડ અને એ જ સમયે શરૂ થયેલા સાધનો.
- જોડાણ, પેનલ, જનરેટર કે પંપ પર તાજેતરના કામની તારીખ.
- સાઇટ ડ્રોઇંગ અને સ્વીકૃત રીતે ઉપલબ્ધ માપ બિંદુ.
ફેરફાર પહેલાં અને પછીની માહિતી એકસરખા સ્વરૂપમાં લખાવો. માપનું સ્થાન, લોડ અને સમય સાથે હોય તો નવા જોડાણની અસર જૂની સ્થિતિ સામે જોઈ શકાય છે.

ગણતરી અને વાસ્તવિક માપ જુદાં લખો
આયોજનમાં કેબલ અને ધારેલા કરંટના આધારે ગણતરી થાય છે. સાઇટ રેકોર્ડ વાસ્તવિક કરંટ અને વોલ્ટેજ બતાવે છે. દરેક આંકડો ગણેલો છે કે માપેલો તે દર્શાવો. કોઈ ભલામણ ધારેલા starting current પર હોય તો quotationમાં એ ધારણા લખાવો. પછી તેને ટેસ્ટ અને ઉત્પાદકની માહિતી સાથે સરખાવો.
કેબલનો દરેક ભાગ અલગ નામથી લખો
માનો કે પેનલમાંથી આવતો feeder એક બોક્સ સુધી જાય છે અને પછી જુદા કદનો કેબલ બોરમાં ઊતરે છે. બંને ભાગને માત્ર “પંપ કેબલ” લખવાથી કયું માપ કયા ભાગને આવરે તે સમજાશે નહીં. પેનલ બહારનો ભાગ, બોર પાસેનું junction અને નીચે જતો ભાગ એમ નામ આપો. આ જ નામ ડ્રોઇંગ, quotation અને ટેકનિશિયનના રેકોર્ડમાં રાખો. પછી બોક્સમાં જોડાણ સુધરે તો પહેલાં અને પછીની રીડિંગમાં ખરેખર કયો ભાગ સામેલ છે તે જોઈ શકાય છે.
બોરની અંદરના ભાગની લંબાઈ અચોક્કસ હોય તો તેને અંદાજ તરીકે અલગ લખો. પંપની સ્થાપનાની જૂની નોંધ કે ખરીદીના બિલમાં ઉપયોગી માહિતી મળી શકે છે. કાગળ પર આપેલી લંબાઈ અને લગાવેલા કેબલની લંબાઈ હંમેશાં એક હોય એવું માનવાની જરૂર નથી. કેબલની ઓળખ અથવા તેની સ્થિતિ અંગે અચોક્કસતા હોય તો ડિઝાઇનર તેને ગણતરીમાં જાહેર કરી શકે છે.
ત્રણ આંકડા હોય તો તેમને અલગ અર્થ આપો
Idle voltage બતાવે છે કે પંપ બંધ હોય ત્યારે શું હતું. Start વખતે માપ બતાવે છે કે મોટર ઝડપ પકડતી હતી ત્યારે શું થયું. Running voltage બતાવે છે કે મોટર સામાન્ય ચાલમાં શું જુએ છે. ત્રણેય એક જ ઘટના માટે નોંધાઈ શકે તો સેવા ટીમ માટે સરખામણી સરળ બને છે. ઉદાહરણ તરીકે start દરમિયાન જ ઘટાડો અને પછી સ્વીકાર્ય ચાલ હોય તો તપાસનો સમયખંડ ટૂંકો અને સ્પષ્ટ બને છે. જો ચાલુ ચાલમાં પણ ઘટાડો રહે તો ડિઝાઇનરને લાંબા સમયની અસર પણ ધ્યાનમાં લેવી પડે છે.
માપ પર આધાર રાખીને કોઈ ફેરફાર સૂચવાય તો તેની સ્વીકાર પ્રક્રિયા પહેલા નક્કી કરો. પંપને ફરી ચાલુ કરતી વખતે કયા બિંદુએ માપશો, પાણીની સ્થિતિ શું હશે અને કયો લોડ ચાલુ હશે તે લખી રાખો. જૂનું માપ એક સ્થિતિમાં અને નવું માપ સાવ બીજી સ્થિતિમાં લેવાય તો સુધારો થયો કે પરિસ્થિતિ બદલાઈ તે સમજવું મુશ્કેલ બને છે.
જો ખરાબ જોડાણ બદલવામાં આવ્યું હોય તો યોગ્ય ટેકનિશિયન પાસે તારીખ, સ્થાન અને કામનો સંક્ષિપ્ત રેકોર્ડ લખાવો. પંપ ફરી સેવા પર જાય પછી મૂળ નકશો અને પરીક્ષણ સાથે રાખો. આગળ કોઈ કેબલની ગણતરી ફરી કરે ત્યારે તેને ખબર રહેશે કે કયો ભાગ વાસ્તવિક છે અને કયો આંકડો માત્ર અંદાજ છે.
મળેલા ઘટાડા પ્રમાણે સુધારો પસંદ કરો
Feeder પર જ પુરવઠો ઘટે તો સ્ત્રોત અને બીજા લોડથી શરૂઆત કરો. આગળ ખોટ દેખાય તો electrician સર્કિટ, કેબલ અને જોડાણ તપાસે. મોટો કેબલ એક વિકલ્પ છે. અંતિમ નિર્ણયમાં કરંટ ક્ષમતા, voltage drop, protection coordination, ઇન્સ્ટોલેશન અને terminalની સુસંગતતા આવે છે.
વર્ષો સુધી યોગ્ય start પછી તકલીફ અચાનક આવી હોય તો તાજેતરનું કામ, પુરવઠામાં ફેરફાર અથવા નવો લોડ શોધો. મૂળ startનો રેકોર્ડ, સૂચવેલો સુધારો અને પાછું ચાલુ કરવાનો પરીક્ષણ એક જ job sheetમાં રાખો.
નવી તપાસ શરૂ કરતાં પહેલાં જૂની નોંધમાંથી ખરેખર સમાન સ્થાન અને સમાન લોડ વાપર્યા હતા કે નહીં તે જાણી લો.