DOL Starter Emergency Stop: પેનલ ડિઝાઇનમાં શું નક્કી કરવું
Mohit VekariaShare

મશીન માટે emergency stop સાથેનો DOL starter જોઈએ તો પેનલના ભાગો પસંદ કરતાં પહેલાં સુરક્ષા કાર્ય નક્કી કરો. કઈ ગતિ અટકવી જોઈએ, પછી મશીન કઈ સ્થિતિમાં રહે, ઓપરેટર device કેવી રીતે reset કરે અને કયા પગલા પછી ફરી start થઈ શકે તે લખો. સામાન્ય Start અને Stop circuit દૈનિક નિયંત્રણ કરે છે. Emergency stop ખાસ મશીનનાં જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને ડિઝાઇન અને validate થતું સુરક્ષા કાર્ય છે.
ઓપરેટરને કયું જોખમ અટકાવવું છે?
મશીનથી શરૂઆત કરો. કન્વેયર સામગ્રીને જોખમી વિસ્તારમાં લઈ જઈ શકે છે. પંપ દબાણવાળી પ્રક્રિયા ચાલુ રાખી શકે છે. મશીનમાં અનેક drive હોય અને વીજ કમાન્ડ દૂર કર્યા પછી પણ ઊર્જા બચી શકે છે. કયું emergency stop કયા સાધન પર અસર કરશે અને ઓપરેટરને ક્યાંથી તેનો ઉપયોગ કરવો પડે તે લખો. આ રીતે ડિઝાઇનરને ચોક્કસ સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવા મળે છે.
DOL starterમાં contactor કન્ટ્રોલ કમાન્ડ મુજબ મોટરને વીજળી જોડે અને અલગ કરે છે. VUKARની DOL power અને control diagram guide સામાન્ય starter circuit બતાવે છે. Emergency stopની ડિઝાઇનમાં વાસ્તવિક મશીન કેવી રીતે અટકે અને સંબંધિત ભાગ નિષ્ફળ જાય તો શું બને તે જોવું પડે. સામાન્ય ડ્રોઇંગ કમાન્ડ અને વીજ માર્ગ ઓળખાવે છે. સુરક્ષા કાર્ય માટે પોતાની જરૂરિયાતો અને validation છે.
અપેક્ષિત અસર કામની જગ્યાએ જોઈ શકાય એવી ભાષામાં લખાવો. “મોટર M1 અટકે છે” ઉપયોગી છે. એ જ જોખમમાં feeder, બીજી drive કે દબાણનો સ્ત્રોત પણ જોડાયેલો હોઈ શકે છે. કન્વેયર માટે વધારે સ્પષ્ટ વર્ણન એવું હશે કે તે નક્કી રીતે અટકે અને reset પછી અલગ Start command મળે ત્યાં સુધી ચાલુ ન થાય. આખી જરૂરિયાતમાં મશીન, ગાર્ડ અને જોડાયેલા સાધનોનો વિચાર કરો.

સામાન્ય Stop, emergency stop અને energy isolationની જુદી ભૂમિકાઓ
| કાર્ય | સાઇટ પર તેનો હેતુ | Handoverમાં શું નોંધવું |
|---|---|---|
| સામાન્ય Stop | મશીનના નિયંત્રણ ક્રમ મુજબ સામાન્ય ચાલ પૂરી કરે. | દરેક મોડમાં કયો કંટ્રોલ આપે છે અને તેનો પ્રતિસાદ. |
| Emergency stop | જોખમી સ્થિતિમાં ડિઝાઇન કરેલો પ્રતિસાદ શરૂ કરે. | કયું સાધન અસર પામે અને ફરી start ક્યારે શક્ય છે. |
| Energy isolation | સર્વિસ પહેલાં સાઇટ પ્રક્રિયા મુજબ સંબંધિત ઊર્જા સ્ત્રોતો સુરક્ષિત કરે. | Isolation points, બચેલી ઊર્જા અને જવાબદાર વ્યક્તિ. |
Stop માંગ્યા પછી પણ સાધનમાં વીજ કે યાંત્રિક ઊર્જા રહી શકે છે. સર્વિસ માટે અલગ isolation પ્રક્રિયા છે. OSHA hazardous-energy standard આ તફાવત સમજાવે છે. લાગુ સ્થાનિક નિયમો અને સાઇટની પ્રક્રિયા અનુસરો. સામાન્ય ઉપયોગ માટે જરૂરી ગાર્ડ અને અન્ય સુરક્ષાની જવાબદારી પણ ડિઝાઇનમાં આવવી જોઈએ.
Contactor ખૂલે એટલે જરૂરી અટકેલી સ્થિતિ તરત આવે કે નહીં તે મશીનની ગતિ પર આધાર રાખે છે. લોડ બચેલી ગતિથી ચાલે કે ગુરુત્વાકર્ષણથી ખસે. પંપમાં દબાણ રહી શકે છે. મશીન કેવી રીતે અટકવાનું છે અને પછી કઈ ઊર્જા બાકી રહે છે તે ડિઝાઇનર પાસે લખાવો. Siemens Safety Integrated application manualમાં stop categories અને safety system design સમજાવ્યાં છે.

બટન reset કરવું અને નવી Start command આપવી અલગ છે
Emergency stop reset થાય ત્યારે શું થશે તે ઓપરેટરને ખબર હોવી જોઈએ. Pilzની ISO 13850 reset guidance મુજબ reset મશીનને ફરી start માટે તૈયાર કરે છે. માત્ર resetથી મશીન આપમેળે ચાલુ ન થવું જોઈએ. ડિઝાઇનની લાગુ શરતો મુજબ restart માટે અલગ અને ઈરાદાપૂર્વકનો પગલો જરૂરી છે.
એક ટ્રાન્સફર પંપને લેવલ પ્રમાણે automatic request મળે છે. Emergency stop સક્રિય હોવા છતાં ટાંકીનું લેવલ ઓછું છે. Commissioning દરમિયાન ટીમે જોવું પડે કે device reset થાય પછી બચેલી લેવલની માંગનું શું થાય છે. નક્કી કરેલી restart કાર્યવાહી થાય ત્યાં સુધી મશીન તેની નિર્ધારિત સ્થિતિમાં રહે તો ઓપરેટર પ્રક્રિયા સમજી શકે છે. ટીમ સક્રિય માંગ પરનો પ્રતિસાદ લખી રાખે.
Timer હજુ નક્કી કરેલા સમયગાળામાં હોય શકે. Remote controllerના outputમાં માંગ ચાલુ રહી શકે. Local selector Autoમાં રહી ગયો હોય શકે. Specificationમાં સંબંધિત મોડ અને reset પછીનો મંજૂર પગલો લખો. પેનલ અને મશીન જુદા સપ્લાયર બનાવે તો logic અને આખી મશીનના validationની જવાબદારી સ્પષ્ટ કરો.



પેનલની માંગમાં કઈ વિગતો આપવી?
- મશીન, મોટર, પુરવઠો અને run command આપી શકે તે બધા modes.
- દરેક emergency stop stationથી અસર પામતા ઉપકરણ અને ગતિ.
- અટકવાનો અપેક્ષિત ક્રમ, ત્યાર પછીની સ્થિતિ અને બચેલી ઊર્જા.
- Resetનો ક્રમ અને restart માટેનો અલગ પગલો.
- જવાબદાર designer, drawing revision અને validation દસ્તાવેજ.
- સામાન્ય interlock, remote controls અને ચાલુ રહી શકે તેવી run request.
VUKAR three-phase DOL panel comparisonમાં સામાન્ય મોડેલ અને તેમના control features છે. VUKAR product catalogueમાં TPM-Aને auto switch અને cyclic timer ધરાવતું DOL panel બતાવ્યું છે. આ માહિતી સામાન્ય મોટર નિયંત્રણ માટે ઉપયોગી છે. મશીન સુરક્ષા કાર્ય માટે ચોક્કસ circuit દસ્તાવેજ અને આખી મશીનના validationની માહિતી માગો.
Emergency stopની અસર મશીનના કયા ભાગ સુધી છે?
બે કન્વેયરની વચ્ચે સામગ્રી એકમાંથી બીજામાં જાય છે એમ ધારો. સફાઈ વખતે બંને અલગ ચાલે છે. ઉત્પાદન દરમિયાન પહેલો બીજાને સામગ્રી આપે છે. વચ્ચેનું emergency stop બંને તરફના સાધનોને અસર કરવાનું હોઈ શકે છે. દરેક મંજૂર મોડમાં પ્રતિસાદ શું હોય તે ડિઝાઇનર સમજાવે. સામાન્ય panel labelથી આ વિસ્તાર નક્કી થતો નથી. ઓપરેટરની જગ્યા અને અસર પામતાં સાધનોનું સ્કેચ સપ્લાયરને યોગ્ય interface આપવા મદદ કરે છે.
ડિઝાઇનમાં કઈ ખામીઓ ગણાઈ છે તે પૂછો. અટકવા માટે contactor ખૂલવો જરૂરી હોય તો તે ન ખૂલે એ સ્થિતિ પણ ડિઝાઇનરે ધ્યાનમાં લેવી પડે. કયું circuit અને monitoring જોઈએ તે risk assessment, લાગુ standard અને hardware પર આધાર રાખે છે. આખી મશીનમાં તેનું validation જોઈએ. Pneumatic, hydraulic અને બચેલી યાંત્રિક ઊર્જા માટે પણ અટક્યા પછીની સ્થિતિ લખો. સર્વિસ પહેલાં સંબંધિત બધા સ્ત્રોતની અલગ isolation પ્રક્રિયા લાગુ પડે છે.
Handover recordમાં શું હોવું જોઈએ?
દરેક emergency stop device અને સંબંધિત મોડનું પરિણામ જવાબદાર નિષ્ણાત પાસે બતાવો. Station, અપેક્ષિત પ્રતિસાદ, વાસ્તવિક પ્રતિસાદ અને reset પછી શું થયું તે લખો. “E-stop OK” લખવાથી બીજું station ઉમેરાય કે control બદલાય ત્યારે જરૂરી વિગતો મળતી નથી. Drawing revision, પરીક્ષણની તારીખ અને જોડાયેલી અસર પામતી મશીનો પણ નોંધો.
નવી remote start જગ્યા, upstream controller અથવા બીજી મશીન ઉમેરો ત્યારે validationનો વિસ્તાર ફરી જુઓ. Startની મંજૂરી અને કયા ઉપકરણ સાથે અટકે તે બદલાઈ શકે છે. મશીન ફરી ચાલુ થાય એ પહેલાં નવી ડ્રોઇંગ અને ઓપરેટર પ્રક્રિયા maintenance teamને આપો.

મશીન સ્વીકારનારને દેખાય એવી જરૂરિયાત લખો
ફક્ત “પેનલમાં emergency stop આપો” એવો quotation પૂરતો સ્પષ્ટ નથી. ઓપરેટર જ્યાંથી બટન દબાવે છે તે સ્થાન, કઈ મશીનની ગતિ બંધ થવી જોઈએ અને ત્યાર પછી કઈ સ્થિતિમાં રહે તે લખો. અલગ જગ્યાએ બે station હોય તો દરેકનું નામ આપો. બંનેને એક જ પરિણામ જોઈએ એવું માની લેતાં પહેલાં મશીન ડિઝાઇનર પાસેથી ખાતરી લો. અલગ નિયંત્રણવાળી મશીનો એક જ કામમાં જોડાયેલી હોય તો કોણ કયો ભાગ પૂરું પાડે છે તે લખવાથી interfaceની ખામી વહેલી દેખાય છે.
એક સામાન્ય ઉદાહરણમાં મશીન અટકે છે પરંતુ બહારથી આવતા કમાન્ડનું નિશાન ચાલુ રહે છે. એવા સમયે ઓપરેટરને કયું status જોવા મળશે અને મંજૂર restart માટે કયો અલગ પગલો કરવો પડશે તે પ્રક્રિયામાં સમજાવો. પરીક્ષણના પરિણામમાં એ નિશાનનો પણ ઉલ્લેખ કરો. આ વર્ણન actual machine validationનો વિકલ્પ નથી. તે ડિઝાઇનર, પેનલ બનાવનાર અને ઓપરેટર એક જ અપેક્ષા વાંચે તે માટે છે.
કામ પૂરું ન થયું હોય ત્યાં સુધી recordમાં તેની સ્થિતિ બતાવો
પેનલ પહોંચે ત્યારે આખી મશીન હજી સ્થાપિત ન થઈ હોય શકે. કોઈ remote station બાકી હોય અથવા સામગ્રી આપતી બીજી મશીન પછી જોડાય. એવી સ્થિતિમાં પેનલ પરના મર્યાદિત પરીક્ષણ અને આખી મશીનના validationને જુદાં લખો. કોણ બાકીનું કામ કરશે અને કયો દસ્તાવેજ પૂરો થયા પછી આપશે તેની તારીખ રાખો. પછી commissioning સમયે ટીમ જાણી શકે છે કે કયા ભાગનું પરિણામ પહેલાંથી નોંધાયેલું છે અને કયા ભાગ માટે નવી તપાસ જોઈએ.
દરેક સ્વીકાર રેકોર્ડમાં ચકાસનાર અને સ્વીકાર આપનારનું નામ રાખો. સ્ટેશનનું લેબલ, ડિઝાઇનનું revision અને દેખાતો પ્રતિસાદ સાથે લખવાથી મરામત પછી સરખામણી શક્ય રહે છે. કોઈ upstream સાધનથી નવો start command આવે તો commissioning ટીમને તેની સ્થિતિ વિશે જાણ હોવી જોઈએ. Reset પછી તે માંગ સાથે વ્યવસ્થા કેવી રીતે વર્તે તે approved પ્રક્રિયા સામે ચકાસવાનું કામ નિષ્ણાતનું છે.
ઓપરેટરને રેકોર્ડની આખી તકનીકી ફાઇલ વાંચવી ન પડે તે માટે સામાન્ય ઉપયોગની સ્પષ્ટ સૂચના આપો. કયું બટન કયા વિસ્તારને અસર કરે છે, ઘટના પછી કોને જાણ કરવી અને નિયમિત કામ પર પાછા જવાની મંજૂરી કોણ આપે છે તે વર્કસ્ટેશન પર સમજી શકાય એવી ભાષામાં રહે. મશીનની કામગીરી બદલાય ત્યારે આ સૂચના અને validation બંને ફરી જોવાની જરૂર પડી શકે છે.
Quotation સ્વીકારતાં પહેલાં આ ઉદાહરણ લખાવો
“મશીન Autoમાં છે અને remote run request ચાલુ છે. ઓપરેટર loading point પર emergency stop આપે છે. આ ઉપકરણો નક્કી રીતે અટકે છે. Reset પછી મશીન આ સ્થિતિમાં રહે છે અને આ અલગ પગલા પછી જ restart થઈ શકે છે.” સપ્લાયર પાસે સાધનો અને બંને પ્રતિસાદનાં નામ લખાવો.
જવાબ બીજા supplierના controller કે સાઇટ wiring પર આધાર રાખે તો તે interface scopeમાં લખો. મશીન સ્વીકારનાર પાસે વાસ્તવિક કામગીરી, ડ્રોઇંગ અને validation record સાથે હોવાં જોઈએ. તે ઓપરેટરને યોગ્ય પ્રક્રિયા અને સર્વિસ ટીમને પાછળથી કામ માટે આધાર આપે છે.
જો એક station પર અપેક્ષિત અને વાસ્તવિક પ્રતિસાદ જુદા હોય તો તે તફાવત, જવાબદાર વ્યક્તિ અને સુધારાની તારીખ ખુલ્લી રીતે validation recordમાં લખાવો. ત્યાર પછી મંજૂર રીતે ફરી પરીક્ષણ કરાવો.