વર્કશોપ ટેસ્ટ દરમિયાન VUKARની single-phase electric motor starter panel

Motor Starter શું છે? તે કેવી રીતે કામ કરે છે અને તેના મુખ્ય પ્રકાર

Mohit Vekaria

કવર ફોટોમાં VUKARની single-phase starter panelનો વર્કશોપ ટેસ્ટ.

Motor starter નક્કી કરે છે કે electric motorને વીજળી ક્યારે મળે અને મોટરને overloadથી બચાવવામાં મદદ કરે છે. સામાન્ય starter panelમાં contactor મોટરને ચાલુ કે બંધ કરે છે. મોટર લાંબા સમય સુધી જરૂર કરતાં વધારે current ખેંચે તો overload relay તેને બંધ કરે છે. મોટર ચાલુ કરવાની ચાર સામાન્ય રીત છે DOL, star-delta, soft starter અને VFD.

DOL, star-delta અને soft starter સામાન્ય રીતે fixed-speed કામ માટે વપરાય છે. VFDથી મોટર ચાલુ હોય ત્યારે પણ તેની speed બદલી શકાય છે. Electrical starters વિશે Eatonની ગાઇડ · Variable speed drives વિશે ABBની ગાઇડ

Electric motor starterના ભાગો અને તેમનું કામ

એક સામાન્ય three-phase direct-on-line panelમાં વીજળીના બે રસ્તા હોય છે. Power circuit મોટરનો current વહન કરે છે. Control circuit contactorને ખૂલવા કે બંધ થવાનો સંકેત આપે છે. એટલે પંપ ચલાવતો current બટનમાંથી પસાર થયા વિના push buttonથી પંપ ચાલુ થઈ શકે છે.

  • Contactor એ electromagnetથી ચાલતી switch છે. તેની coil main contactsને ખસેડે છે, જેથી મોટરની supply જોડાય કે કપાય છે.
  • Overload relay મોટરનો current જુએ છે. Current લાંબા સમય સુધી બહુ ઊંચો રહે તો relay control circuit ખોલે છે અને contactor છૂટી જાય છે.
  • Circuit breaker અથવા fuses મોટરના power circuitને short circuitથી બચાવે છે. યોગ્ય protection device અને તેની rating panel અને installation પર આધાર રાખે છે.
  • Start અને Stop બટન control circuit મારફતે સંકેત આપે છે. સામાન્ય push-button circuitમાં contactorનો નાનો auxiliary contact, Start બટન છોડ્યા પછી પણ મોટર ચાલુ રાખે છે.

સામાન્ય startup વખતે થોડા સમય માટે running current કરતાં ઘણો વધારે current આવી શકે છે. Overload relay આ ટૂંકો ઉછાળો સહન થવા દે છે અને સતત વધારે currentથી મોટરને બચાવે છે. Overload protection વિશે Eatonની માહિતી · DOLના ભાગો વિશે Schneider Electricની ગાઇડ

સામાન્ય DOL panelના electric motor starter partsસામાન્ય three-phase push-button starter કેવી રીતે કામ કરે છે તેનું diagram

Powerનો રસ્તો

  1. Three-phase supplyમોટર માટે આવતી વીજળી
  2. Breaker અથવા fusesShort-circuit protection
  3. Main contactsમોટરની supply જોડે કે કાપે છે
  4. Overload sensingમોટરનો current જુએ છે
  5. મોટરContacts બંધ થાય ત્યારે વીજળી મળે છે

Controlનો રસ્તો

  1. Control supplyCoil circuitને વીજળી આપે છે
  2. Stop બટનદબાવતાં contact ખૂલે છે
  3. Overload trip contactTrip થાય ત્યારે ખૂલે છે
  4. Start બટન અથવા holding contactStartનો contact થોડા સમય માટે બંધ થાય છે. Coil ચાલુ હોય ત્યાં સુધી holding contact બંધ રહે છે.
  5. Contactor coilMain અને holding contactsને ચલાવે છે

Overload sensor trip થાય ત્યારે તેનો control contact ખોલે છે. Coil main contacts અને holding contact બંધ કરે છે. તમારી ચોક્કસ panel માટે ઉત્પાદકનું wiring diagram વાપરો.

એક Start અને Stop cycleમાં motor starter કેવી રીતે કામ કરે છે?

સામાન્ય DOL panelમાં Start દબાવવાથી control circuit થોડા સમય માટે પૂરું થાય છે અને contactor coilને વીજળી મળે છે. Coil main contactsને ખેંચીને બંધ કરે છે. મોટરને પૂરો supply voltage મળે છે અને ચાલુ થતી વખતે તે થોડા સમય માટે વધારે current ખેંચે છે. Schneider Electricનો DOL start sequence

Start બટન છોડો તો પણ મોટર ચાલુ રહે છે. Main contacts બંધ થયા ત્યારે contactorનો નાનો auxiliary contact પણ બંધ થયો હતો. તે coilને Start બટનની સમાંતર currentનો બીજો રસ્તો આપે છે. Electrician તેને ઘણી વાર holding contact કહે છે. Holding contact વિશે Schneider Electricની માહિતી

Stop દબાવતાં coilની વીજળી કપાય છે. Spring main contacts ખોલે છે અને મોટરની supply કપાય છે. Overload tripમાં પણ આમ જ થાય છે, કારણ કે overload relay control circuit ખોલે છે અને contactor છૂટી જાય છે. Contactor કેવી રીતે ખૂલે છે, Eatonની માહિતી

વીજળી જાય ત્યારે coil છૂટી જાય છે અને holding contact ખૂલે છે. વીજળી પાછી આવે ત્યારે સામાન્ય momentary Start બટનવાળું circuit ફરી Start દબાવવામાં આવે ત્યાં સુધી રાહ જુએ છે. Momentary push-button control વિશે Schneider Electricની માહિતી

Digital pump panelમાં અલગ auto-start mode હોઈ શકે છે. જેમ કે VUKAR TPM-Hમાં timer વીજળી પાછી આવે પછી પંપ ચાલુ થવામાં વિલંબ કરી શકે છે. જૂની pump panel બદલતાં પહેલાં નક્કી કરો કે તમારી જગ્યાએ વીજળી પાછી આવે ત્યારે પંપ શું કરે. VUKAR TPM-Hના restart features

ચાર motor starter typesની એક નજરે સરખામણી

પહેલા વિચાર કરો કે મોટર ચાલે ત્યારે speed બદલવાની જરૂર છે કે નહીં. ટાંકી ભરીને બંધ થતા પંપને કદાચ માત્ર ચાલુ અને બંધ કરવાની જરૂર હોય. નળ ખૂલે કે બંધ થાય ત્યારે પણ pressure સરખું રાખતા booster pumpને pressure sensor સાથે driveની જરૂર પડી શકે છે. નીચે ચારેય રીતની startup અને સામાન્ય running વખતે સરખામણી છે. Variable speed drive વિશે ABBની ગાઇડ

રીત Startup વખતે શું થાય છે ચાલતી વખતે speed control ક્યારે ઉપયોગી છે
DOL પૂરો supply voltage એકસાથે આપે છે. Starting current વધારે હોય છે. સામાન્ય ઉપયોગમાં fixed speed જ્યારે મોટર અને supply બંને direct start સંભાળી શકે
Star-delta Current અને torque ઓછા રાખવા મોટર starમાં ચાલુ થાય છે, પછી deltaમાં ચાલે છે. સામાન્ય ઉપયોગમાં fixed speed જ્યારે windingનાં છ terminals ઉપલબ્ધ હોય, delta voltage rating supply સાથે મેળ ખાતી હોય અને starting load પૂરતો હળવો હોય
Soft starter Supply frequency પર મોટરનું voltage ધીમે ધીમે વધારે છે. સામાન્ય ઉપયોગમાં fixed speed જ્યારે મોટરને ધીમે ચાલુ કરવી હોય અને તે ઓછા torqueથી ચાલુ થઈ શકે
VFD મોટરની speed વધારતી વખતે frequency અને voltage બદલે છે. બદલાતી speed જ્યારે ચાલતી વખતે speed બદલવી હોય, જેમ કે પાણીની બદલાતી માંગવાળો પંપ

Direct start માટે DOL

DOL એટલે Direct On Line. Contactor બંધ થતાં જ મોટરને પૂરો supply voltage મળે છે. ABB મુજબ starting current સામાન્ય રીતે rated motor current કરતાં 6થી 8 ગણો હોય છે. સાચું મૂલ્ય મોટર પર આધાર રાખે છે.

પંપ ચાલુ થાય ત્યારે દર વખતે લાઇટ ઝાંખી પડે તો starter બદલતાં પહેલાં electrician પાસે startupનો voltage dip મપાવો. માત્ર HP rating પરથી dip કેટલો હશે તે સમજાતું નથી. ABBની Softstarter Handbook · VUKARની three-phase DOL starter ગાઇડ

Star-delta માટે યોગ્ય મોટર અને પૂરતો starting torque

Starter પહેલાં motor windingsને starમાં જોડે છે. દરેક windingને ઓછું voltage મળે છે. એટલે મોટર ઓછો line current ખેંચે છે અને ફેરવવાનું બળ, એટલે torque, ઓછું આપે છે. એ જ supply પર સીધા delta startની સરખામણીમાં, આદર્શ star startનો line current અને starting torque બંને લગભગ એક તૃતીયાંશ હોય છે.

Load ફેરવવો મુશ્કેલ હોય તો મોટર starમાં પૂરતી speed પકડી ન શકે. Deltaમાં બદલાતી વખતે current અચાનક વધી પણ શકે. ABBની Softstarter Handbook

Windingનાં છએ terminals ઉપલબ્ધ હોવાં જોઈએ અને મોટરની delta voltage rating supply સાથે મેળ ખાતી હોવી જોઈએ. જેમ કે 415 V supply હોય તો 415 V પર deltaમાં ચલાવવા માન્ય મોટર પસંદ કરો. છ terminals પરથી માત્ર એટલું સમજાય છે કે windingsના બંને છેડા ઉપલબ્ધ છે. Schneider Electricની star-delta installation ગાઇડ · VUKARની star-delta starter ગાઇડ

Fixed speed પર ધીમી શરૂઆત માટે soft starter

Soft starter electronic switches વડે startup સમયે voltage ધીમે ધીમે વધારે છે. Direct startની સરખામણીમાં starting current અને torque ઓછાં થાય છે.

કેટલાંક models પંપને ધીમેથી બંધ પણ કરી શકે છે. તેનાથી water hammer ઘટી શકે છે. Water hammer એટલે pipeમાં pressureનો અચાનક ઉછાળો, જે ક્યારેક ધડાકા જેવો સંભળાય છે. Voltage વધતું હોય ત્યારે loadને ફેરવવા મોટરને પૂરતો torque તો જોઈએ જ. ABBની Softstarter Handbook

ચાલતી મોટરની speed બદલવી હોય ત્યારે VFD

VFD એટલે Variable Frequency Drive. તે AC motorને મળતું voltage અને frequency બદલે છે. એટલે મોટર ધીમે ધીમે speed પકડી શકે છે અને પછી કામ મુજબ speed બદલી શકે છે.

પાણીની માંગ ઘટે ત્યારે booster pump ધીમો ચાલી શકે છે. આખો સમય એક જ speed પર ચાલતા પંપને માત્ર ધીમી શરૂઆત જોઈતી હોય તો soft starter પૂરતો હોઈ શકે છે. Variable speed drive વિશે ABBની ગાઇડ · ABBની Softstarter Handbook

પંપ ક્યારે ચાલુ થશે તે tank float નક્કી કરે છે

ટાંકીમાં પાણી ઘટે ત્યારે float switch compatible panelને ભરવાનું શરૂ કરવા કહી શકે છે. પાણી નક્કી level સુધી પહોંચે ત્યારે તે પંપ બંધ કરવાનો સંકેત આપે છે. Floatથી start command આપવાની રીત બદલાય છે. DOL panelનો contactor બંધ થાય એટલે મોટરને પૂરો supply voltage મળે છે, ભલે સંકેત floatથી આવે કે push buttonથી. VUKARની three-phase DOL starter ગાઇડ · ટાંકી ભરવાના controller વિશે VUKARની ગાઇડ

પંપ માટે motor starter types સરખાવતા પહેલાં કઈ સમસ્યા હલ કરવી છે તે નક્કી કરો. ટાંકી છલકાતી હોય તો પંપને બંધ થવાનો સંકેત કેવી રીતે મળે છે તે જુઓ. મોટર ચાલુ થાય ત્યારે voltage બહુ ઘટતું હોય તો panel બદલતાં પહેલાં electrician પાસે supply અને starting current તપાસાવો. ABBની Softstarter Handbook

Starter panel ખરીદતાં પહેલાં કઈ માહિતી મોકલવી?

મોટરની nameplateનો ચોખ્ખો ફોટો લો. તેની સાથે supply voltage અને કામનું ટૂંકું વર્ણન મોકલો. ઉદાહરણ તરીકે, fixed speed પર ટાંકી ભરવી કે પાણીની માંગ બદલાય ત્યારે પણ pressure સરખું રાખવું.

Panel મોટરને આપમેળે ચાલુ કરશે તો electricianને કહો કે વીજળી પાછી આવે ત્યારે પંપ શું કરે. મોટરનો rated current અને starting method installation સાથે મેળ ખાતા હોય તેની ખાતરી તેમને કરવા દો. Motor starter પસંદ કરવા Eatonની ગાઇડ

પંપ માટેના વિકલ્પો જાણવા VUKAR motor starter panelsની સરખામણી જુઓ.

સ્રોત

Back to blog

Leave a comment

Please note, comments need to be approved before they are published.